[ Zamknij ]

Nowe zasady dotyczące cookies
W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów na stronie Polityka Prywatności.


rejestracja

Czy rewolucja na rynku gazu w USA powtórzy się w Europie?

Opublikowano: 01.03.2010
image


Wstęp
Najnowszy, jeden z największych na świecie, amerykański terminal LNG w Sabine Pass
w pobliżu Western Cameron Parish w stanie Luizjana budowany w latach 2005-2009 oddano do użytku przed 18 miesiącami. Miał odbierać LNG z Kataru i Sachalinu w tempie jeden statek dziennie. W pierwszej fazie miał zdolność regazyfikacji LNG w ilości 74 mln m3/dobę a w drugiej 113 mln m3/dobę. Rola terminalu zmieniła się jednak w ostatnim czasie dramatycznie.
Od momentu uruchomienia terminalu tylko 10 statków przypłynęło z gazem LNG. Powodem tych zmian jest gaz łupkowy - nowe źródło gazu ziemnego, znajdujące się w łupkach ilastych. Wdrożone w USA nowe technologie szczelinowania hydraulicznego oraz wierceń poziomych okazały się skuteczne. Spowodowały one rewolucję w zagłębiach gazowych USA. Rezerwy gazu w USA wzrosły trzykrotnie. W 2008 r. wyprodukowane netto 576,959 mld m3 gazu ziemnego w tym 57,251 mld m3 stanowił gaz łupkowy (9,9%) i 55,665 mld m3 (9,6%) stanowił gaz wydobywany z pokładów węgla. Gaz pozyskiwany niekonwencjonalnych źródeł stanowił więc w USA w 2008 r. 19,5% produkcji. Import netto gazu do USA spadł z 107,172 mld m3 w 2007 r. do 84,334 mld m3 w 2008 r. a import LNG do USA spadł w tym czasie o 11,867 mld m3 o 54,4%. Więcej niż połowa zdolności przeładunkowych terminali LNG w USA była w 2008 r. niewykorzystana. Eksperci prognozują, że wkrótce 60% wydobywanego gazu w USA będzie stanowił gaz łupkowy.

Bilans gazu w USA w 2008 r.

Produkcja netto gazu ziemnego w 2007 r. wynosiła 540,487 mld m3, import 130,459
mld m3, export 23,287 mld m3 [1-5]. Zużycie gazu ziemnego w 2007 r. w USA (tablica 1, rys. 1) wynosiło 652,561 mld m3, w tym dostarczono do konsumentów 600,985 mld m3. Zużycie gazu ziemnego przez gospodarstwa domowe wynosiło 133,566 mld m3, przez odbiorców komercyjnych 85,426 mld m3, przez odbiorców przemysłowych 187,576 mld m3, przez elektrownie 193,708 mld m3 oraz na napęd pojazdów 0,708 mld m3. Pozostałe ilości gazu przeznaczone były na napęd oraz na zużycie na rurociągach i w dystrybucji.
W 2007 r. liczba odbiorców gazu w USA wynosiła 70,427641 mln (tablica 2) w tym
64,927174 mln gospodarstwa domowe, 5,305599 mln - odbiorcy komercyjni i 194868 - odbiorcy przemysłowi.
W 2008 r. produkcja netto gazu ziemnego wzrosła o 36,472 mld m3 (6,7%) i wynosiła
576,959 mld m3, import zmalał o 13,5% do 112,81 mld m3, export wzrósł o 22,3% do 28,476 mld m3 razem do dyspozycji było 661,293 mld m3 (wzrost o 2,1%).
Produkcja metanu z pokładów węgla wzrasta w USA i wynosiła: 45,302 mld m3 w
2003 r., 48,7 mld m3 w 2004 r., 49,04 mld m3 w 2005 r., 49,776 mld m3 w 2006 r., 49,635 mld m3 w 2007 r., 55,665 mld m3 w 2008 r. W 2008 r. wzrost wyniósł 6,03 mld m3 ( 12,1
%). Nowym źródłem pozyskania gazu w USA staje się gaz pozyskiwany z łupków w ilości: 33,524 mld m3 w 2007 r. i 57,251 mld m3 w 2008 r. Wzrost produkcji z tego źródła wyniósł 23,727 mld m3 w 2008 r. co daje wzrost o 70,8% w stosunku do 2007 r. Największe ilości gazu łupkowego wydobywano w 2008 r. w: Teksasie 40,574 mld m3, Arkansas 7,9 mld m3, Oklahomie 4,275 mld m3, Michigan 3,341 mld m3 i Luizjanie 0,623 mld m3.
Zużycie gazu ziemnego w 2008 r. w USA (tablica 1) wzrosło o 6,4% i wynosiło 656,747 mld m3, w tym dostawy do odbiorców wzrosły o 3,3% do 602,958 mld m3. Liczba stopniodni grzania w 2008 r. wynosiła Sd(18,3oC)=2497oCdni i była większa niż w 2007 r. kiedy wynosiła Sd(18,3oC)=2364oCdni o 5,63% [6]. Dlatego zużycie gazu ziemnego przez gospodarstwa domowe wzrosło o 3,1% i wynosiło 137,767 mld m3 a zużycie gazu ziemnego przez odbiorców komercyjnych w 2008 r. wzrosło o 3,4% w stosunku do 2007 r. i wynosiło 88,34 mld m3. Odbiorcy przemysłowi zużyli 187,4 mld m3 a elektrownie gazowe 188,598 mld m3. Na napęd pojazdów zużyto 0,852 mld m3. Pozostałe ilości gazu przeznaczone były na napęd oraz na zużycie na rurociągach i w dystrybucji.



Import netto (import-export) gazu ziemnego do USA zmniejszył się o 21,3% z 107,172 mld m3 w 2007 r. do 84,334 mld m3 w 2008 r. o wolumen 22,838 mld m3. Import gazu rurociągami z Kanady spadł z 107,104 mld m3 w 2007 r. do 101,625 mld m3 w 2008 r. o 5,479 mld m3 (5,1%). Importu gazu rurociągami z Meksyku spadł z 1,531 mld m3 w 2007 r. do 1,226 mld m3 w 2008 r. o 0,305 mld m3 (19,9%). Import netto spadł również wskutek spadku importu przez terminale LNG oraz wzrostu eksportu. Import netto w 2008 r. był najniższy od 1997 r. [7]. Spadek importu gazu do USA nastąpił w momencie wzrostu zapotrzebowania na gaz ziemny w innych krajach konkurujących na globalnym rynku dostaw. Obecnie następuje radykalny spadek amerykańskiego popytu na gaz na rynku międzynarodowym w ostatnich 20 atach. Import netto do USA rósł od połowy lat 1980, kiedy dramatycznie wzrósł import rurociągami z Kanady. Od 1999 r. do 2007 r. był on prawie stały wskutek wzrostu wydobycia gazu z pokładów węgla.
W 2007 r. USA importowały skroplony gaz ziemny LNG (rys. 2, 3) ekwiwalentny objętości 21,825 mld m3 a w 2008 r. import LNG spadł do objętości 9,958 mld m3 o 54,4%. Największe
ilości LNG importowano do USA z Trinidadu Tobogo 13,678 mld m3 w 2007 r.,
7,481 mld m3 w 2008 r., Egiptu 3,244 mld m3 w 2007 r., 1,553 mld m3 w 2008 r., Nigerii 2,691 mld m3 w 2007 r., 0,341 mld m3 w 2008 r., Algerii 2,189 mld m3 w 2007 r., 0 mld m3 w 2008 r., Kataru 0,52 mld m3 w 2007 r., 0,088 mld m3 w 2008 r., Norwegii 0,495 mld m3 w 2008 r.



W latach 2007-2008 wystąpił duży popyt ze strony takich państw jak Japonia, Korea Południowa, Hiszpania, Francja, Belgia i Turcja (tabela 3, 4). W 2009 r. po raz pierwszy Rosja i
Jemen stały się eksporterami gazu LNG. 18 lutego 2009 r. uruchomiono pierwszą linię technologiczną skraplania gazu o wydajności 4,8 mln ton/rok na Sachalinie (projekt Sachalin 2).
Projekt został przejęty od międzynarodowego konsorcjum w 2007 r. przez Gazprom. 6 kwietnia 2009 r. pierwsza dostawa 67 tys. ton LNG dotarła do Japonii.
W 2009 r. europejskie terminale LNG mogły regazyfikować 153,55 mld m3 gazu rocznie (tabela 3) a dwa w budowie będą mogły odbierać dodatkowo 16,7 mld m3 gazu rocznie. Import LNG do Europy odpowiadał w 2009 r. 28% zdolności regazyfikacji LNG przez istniejące terminale. Prognozuje się, że w 2011 r. import do zdolności odbioru będzie wynosił 40%.Te zdolności odbioru gazu przez europejskie terminale LNG przekraczają przepustowości gazociągów tranzytowych przez Ukrainę (rys. 4).



Od początku 2008 r. ceny LNG w imporcie do Europy są niższe niż ceny gazu importowanego rurociągami. Recesja w Europie dodatkowo zredukowała popyt na gaz o około 10%.
W 2009 r. Unia Europejskaa ograniczyła zużycie gazu poprzez obcięcie importu od Gazpromu i zastąpiła go alternatywnym LNG. Zależność UE od importu rosyjskiego spadła z 31% w 2008 r. do 27,5% w 2009 r. Rosyjska formuła cenowa bazująca na 9 miesięcznej indeksacji cen gazu na cenach ropy naftowej była niekorzystna dla importerów w Unii Europejskiej, przy spadających cenach ropy. Była także niekorzystna dla Gazpromu. Te czynniki ograniczyły przychody Gazpromu z eksportu gazu do Europy o 37% w 2009 r. w stosunku do 2008 r. Średnie ceny gazu LNG w imporcie do USA wynosiły w 2008 r. za 1000 m3: 318,2 USD
w imporcie z Egiptu, 337,6 USD w imporcie z Nigerii, 335,2 USD w imporcie z Norwegii, 559,8 USD w imporcie z Kataru (256,4 USD w 2007 r.) i 361,3 USD w imporcie z Trynidad Tobogo. W 2008 r. średnie ceny gazu ziemnego importowanego rurociągami wynosiły za 1000 m3: 303 USD w imporcie z Kanady i 269,1 USD w imporcie z Meksyku.

t3,4

Wpływ wydobycia gazu łupkowego na międzynarodowy rynek gazu

Wzrost wydobycia gazu z niekonwencjonalnych złóż w Stanach Zjednoczonych może radykalnie zmienić światowy rynek gazu i zagrozić takim wielkim projektom jak zagospodarowanie złoża gazu Sztokman na Morzu Barentsa przez Gazprom. Złoże Sztokman znajduje się w rosyjskim sektorze szelfu kontynentalnego w centralnej części Morza Barentsa [8] na głębokości 280-360 m w odległości 550 km od półwyspu Kolskiego. Jego potwierdzone zasoby wynoszą 3,8 bln m3 gazu i 53,3 mln ton kondensatu gazowego. Projekt zakłada w pierwszej fazie wydobycie 23,7 mld m3 gazu rocznie, a docelowo – 67,5 7 mld m3 gazu rocznie. Cały
projekt przewiduje budowę w obwodzie murmańskim fabryki skraplania gazu o mocy produkcyjnej 15 mln ton LNG rocznie. Ma być także ułożony gazociąg między złożem i fabryką LNG. Dostawy gazu gazociągiem mają się zacząć w 2013 r. a dostawy LNG w 2014 r. Opóźnienie projektu Sztokman, a tym bardziej rezygnacja z niego, może zburzyć projekt budowy Gazociągu Północnego (Nord Stream), do którego gaz miał być dostarczany ze złoża Sztokman. Wiceprezydent Gazpromu Aleksandr Miedwiediew przyznał w raporcie dla Rady Dyrektorów koncernu, że gaz łupkowy przekształcił rynek gazowy USA z deficytowego w prawie samowystarczalny, a także, że nadmiar gazu skroplonego (LNG) uderza w konkurencyjność rosyjskiego surowca w Unii Europejskiej. Te tendencje zagrażają wydobyciu gazu ze złoża
Sztokman, który miał być w postaci LNG dostarczany na rynek USA i Kanady. Eksport rosyjskiego gazu do Unii Europejskiej w 2008 r. zmniejszył się o 11,4% do 140 mld m3. Rewolucja w wydobyciu gazu łupkowego w USA i zmniejszenie importu gazu LNG do USA spowoduje przekierowanie eksportu LNG na rynki krajów Unii Europejskiej. Największą niepewność Gazpromu powodują szacowane zasoby gazu łupkowego w Europie. Ich wielkość
szacuje się na 15 bln m3. W Europie dopiero w 2009 roku wykonano pierwsze wiercenia poszukiwawcze w Basenie Dolnej Saksonii w Niemczech i w Skanii w południowej Szwecji
(Royal Dutch Shell Plc). Nakłady na wydobycie gazu łupkowego w Europie określą ceny
gazu ziemnego na 10-15 lat. Jeśli Gazprom zainwestuje duże pieniądze w planowane gazociągi, to wydatki związane z przesyłem i spłatą kredytów nie pozwolą na cenowe konkurowanie z miejscowym gazem łupkowym wydobywanym w Europie. Europa czeka na rewolucję na rynku gazu.

Wnioski
Polska może być dużym producentem gazu łupkowego w Europie. Jej zasoby szacowane
są na 1,4 bln m3 przy zużyciu rzędu 14 mld m3, starczą na 100 lat. Perspektywiczne obszary poszukiwań gazu łupkowego to Basen Bałtycki, Depresja Podlaska, Basen Lubelski i Monoklina Przedsudecka. Rząd wydał w ciągu ostatnich dwóch lat 44 koncesje poszukiwawcze [9] dla 14 firm między innymi dla Exxon Mobil, Chevron, ConocoPhillips, Maraton Oil Corp.
Houston, Lane Energy Poland, Aurelian, San Carlo, BNK Petroleum, FX Energy. Obszar badań obejmuje 37 tys. km2, to jest 12% obszaru kraju.
Spółka Lane Energy Poland zależna od 3Legs Resources ma sześć obszarów koncesyjnych:
Damnica, Lębork, Karwia, Cedry Wielkie, Stegna i Pasłęk na północy Polski. 9 lipca
2009 r. ConocoPhillips poinformował o podpisaniu umowy na poszukiwania i ocenę zasobów gazu łupkowego w Polsce w Basenie Bałtyckim z Lane Energy Poland. Pierwsze odwierty w Polsce mają być wykonane już w kwietniu 2010 r. w rejonie Łebienia k. Lęborka w woj. pomorskim.

Literatura
[1] U. S. Energy Information Administration. Natural Gas Annual 2007
[2] U. S. Energy Information Administration. Natural Gas Consumption by End Use. 2010-
02-11
[3] U. S. Energy Information Administration. Natural Gas Gross Withdrawals and Production.
2010-02-11
[4] U. S. Energy Information Administration. Natural Gas Summary. 2010-02-11
[5] U. S. Energy Information Administration. Monthly U. S. Liquefied Natural Gas Imports.
2010-02-11
[6] Dopke J.: Analiza korelacji sprzedaży gazu ziemnego dla odbiorców domowych, komercyjnych
i przemysłowych względem liczby stopniodni grzania. WWW.cire.pl.
19.02.2008, WWW.rynekgazu.pl. 19.02.2008, WWW.ogrzewnictwo.pl. 26.02.2008.
[7] U. S. Energy Information Administration. Natural Gas Year-In-Review 2008. 2010-02-11
[8] Gazprom: Gaz łupkowy może zmienić światowy rynek gazowy. WWW.wnp.pl
26.01.2010 r.
[9] Ministerstwo Środowiska. Polska jak Teksas ?

Józef Dopke
jozefdopke@wp.pl
17.02.2010 r.



Katalog firm

Odnawialne źródła energii

Kotły na biopaliwa

Poradnik pompy ciepła

Kolektory słoneczne