Temperatura wyświetlana przez sterownik kotła nie zawsze odpowiada temperaturze wody, którą można zmierzyć w górnej części zasobnika ciepłej wody użytkowej. Taka rozbieżność nie musi świadczyć o uszkodzeniu czujnika ani nieprawidłowej pracy instalacji. Zazwyczaj jest związana ze sposobem rozkładu temperatury w zbiorniku oraz miejscem zamontowania elementu pomiarowego.
W zależności od konstrukcji zasobnika i parametrów instalacji możliwe jest poprawienie komfortu ciepłej wody poprzez odpowiednią regulację kotła lub montaż termostatycznego zaworu mieszającego.
W zbiorniku z podgrzewaną wodą powstaje naturalny układ warstw o różnych temperaturach. Zjawisko to nazywane jest stratyfikacją termiczną. Ponieważ cieplejsza woda ma mniejszą gęstość, gromadzi się w górnych partiach zasobnika, a chłodniejsza pozostaje niżej.
Z tego powodu temperatura zmierzona przy górnym wylocie ciepłej wody może być znacznie wyższa od wartości odczytanej przez czujnik znajdujący się w niższej części zbiornika.
Uwarstwienie wody ma również praktyczne znaczenie. Pozwala korzystać z cieplejszej wody zgromadzonej u góry zbiornika, nawet jeśli jego dolna część nie osiągnęła jeszcze takiej samej temperatury.
Położenie rurki wgłębnej, w której montuje się czujnik temperatury, jest istotnym elementem konstrukcji zasobnika. Umieszczenie jej w niższej strefie jest sensowne i wynika z założeń przyjętych przez producenta.
Gdyby punkt pomiarowy znajdował się za wysoko, czujnik mógłby zbyt szybko wykryć osiągnięcie wymaganej temperatury. Kocioł zakończyłby wówczas ładowanie zasobnika, mimo że niżej woda nadal byłaby chłodniejsza. W efekcie ilość ciepłej wody dostępnej podczas dłuższego poboru mogłaby okazać się niewystarczająca.
Niższe położenie czujnika może więc sprzyjać lepszemu wykorzystaniu pojemności zbiornika.
Warto pamiętać, że pojedynczy czujnik nie mierzy temperatury całej wody w zasobniku. Jego odczyt odnosi się do miejsca, w którym został zamontowany.
Przyczyną nieporozumień bywa także różnica między temperaturą docelową c.w.u. a temperaturą wody grzewczej przepływającej przez wężownicę zasobnika.
Temperatura zadana ciepłej wody użytkowej określa wartość, do której układ ma doprowadzić wodę zgodnie z odczytem czujnika i logiką sterownika. Nie będzie równa temperaturze wody grzewczej zasilającej wężownicę.
Kocioł może kierować do wężownicy wodę o znacznie wyższej temperaturze niż ta ustawiona dla c.w.u.
Można to zobrazować przykładem. Czujnik umieszczony w dolnej części zasobnika pokazuje 45°C, dlatego sterownik nadal prowadzi proces podgrzewania. W tym samym czasie gorętsza woda grzewcza przepływa przez wężownicę, oddając energię wodzie użytkowej. W górnej części zbiornika temperatura może już wynosić nawet 60°C.
Różnica wynika z jednoczesnego występowania różnych temperatur w dwóch obiegach oraz z nierównomiernego nagrzewania wody w zbiorniku.
Aby prawidłowo zinterpretować odczyty, warto sprawdzić instrukcję kotła i zasobnika. Dokumentacja powinna wyjaśniać sposób sterowania przygotowaniem c.w.u. oraz znaczenie poszczególnych parametrów temperaturowych.
Zanim zostaną wprowadzone zmiany w instalacji, warto sprawdzić możliwości regulacyjne sterownika. W niektórych modelach kotłów dostępne są funkcje pozwalające dostosować sposób podgrzewania wody do warunków pracy zasobnika.
Zakres dostępnych funkcji jest uzależniony od modelu kotła i zastosowanego sterownika. Wprowadzając zmiany, należy kierować się dokumentacją producenta, wymaganiami higienicznymi oraz zasadami ochrony przed poparzeniem.
Należy pamiętać, że utrzymywanie niskiej temperatury wody w zbiorniku może sprzyjać rozwojowi bakterii chorobotwórczych, które są eliminowane dopiero w temperaturze około 55°C lub wyższej.
Jeżeli głównym celem jest zapewnienie odpowiedniej temperatury wody w kranach i prysznicu, dobrym rozwiązaniem może być termostatyczny zawór mieszający.
Urządzenie łączy gorącą wodę wypływającą z zasobnika z zimną wodą, aby uzyskać temperaturę wyjściową zgodną z ustawieniem zaworu.
Takie rozwiązanie zapewnia kilka korzyści:
Dobór zaworu powinien uwzględniać parametry instalacji, wymagany przepływ oraz sposób zabezpieczenia układu. Sam montaż urządzenia nie zastępuje prawidłowego ustawienia kotła ani przestrzegania wymagań dotyczących higieny ciepłej wody.
Jeżeli regulacja sterownika nie pozwala uzyskać oczekiwanego efektu, ostatecznie można przeanalizować możliwość zastosowania innego punktu pomiarowego. Takie rozwiązanie wymaga jednak oceny technicznej konkretnego zasobnika.
Jedną z rozważanych możliwości jest wykorzystanie dodatkowego miejsca montażu czujnika w górnej części zbiornika, na przykład w odpowiednio zaprojektowanym układzie przy króćcu wypływowym c.w.u. Sposób wykonania takiej modyfikacji powinien zostać oceniony przez doświadczonego instalatora.
Pomiar w górnej strefie może lepiej odzwierciedlać temperaturę wody dostępnej bezpośrednio do poboru. Nie informuje jednak o stopniu nagrzania całej objętości zasobnika.
To istotne ograniczenie. Jeżeli sterownik będzie kończył podgrzewanie na podstawie temperatury zmierzonej u góry, może uznać, że zadana wartość została osiągnięta, zanim odpowiednio nagrzeje się dolna część zbiornika. W konsekwencji dostępny zapas ciepłej wody się zmniejszy.
Dlatego zmiana położenia czujnika nie powinna być traktowana jako uniwersalna metoda naprawy. Przed jej wykonaniem trzeba sprawdzić zalecenia producenta oraz zgodność proponowanego rozwiązania z układem sterowania kotła.
Podsumowanie
Różnica między temperaturą wskazywaną przez czujnik a temperaturą wody mierzoną w górnej części zasobnika c.w.u. najczęściej wynika z naturalnego rozkładu temperatur w zbiorniku. Cieplejsza woda gromadzi się wyżej, dlatego lokalny pomiar nie zawsze odzwierciedla warunki panujące w pozostałej części urządzenia.
Umieszczenie czujnika w niższej strefie zasobnika może być celowym rozwiązaniem, które pomaga sterować procesem nagrzewania większej części zgromadzonej wody. Zanim zostanie uznane za przyczynę problemu, należy sprawdzić prawidłowość działania czujnika, a następnie przeanalizować dokumentację kotła i możliwości zmiany ustawień.
Pomocny może okazać się termostatyczny zawór mieszający. Zmiana punktu pomiarowego powinna natomiast zostać poprzedzona oceną techniczną, ponieważ może wpłynąć na moment zakończenia ładowania zasobnika.
Prawidłowo dobrany sposób pomiaru i regulacji pozwala lepiej wykorzystać możliwości instalacji, zapewniając jednocześnie komfort oraz bezpieczeństwo użytkowania ciepłej wody.