Udział energii odnawialnej w krajowym zużyciu energii - blaski i cienie

Rozwój energetyki korzystającej z odnawialnych źródeł jest niezbędny pomimo, że na dzień dzisiejszy, w wielu przypadkach koszty wytwarzania są wyższe niż w energetyce konwencjonalnej. Prowadzona racjonalnie polityka wspomagania producentów energii elektrycznej w OZE pozwala te koszty obniżyć. Zaletą korzystania z OZE jest brak kosztów dowozu węgla, względnie przesyłu oleju opałowego lub gazu.

Przy korzystaniu z energii wiatru lub energii słonecznej nie powstają uboczne produkty spalania zanieczyszczających środowisko. Zaś w przypadku węgla powstające odpady stałe wymagają zagospodarowania. Zbiorniki budowane na potrzeby elektrowni wodnych spełniają dodatkowo funkcje retencyjne, dzięki czemu chronią przed powodziami. Nie bez znaczenia jest także możliwość umieszczania źródeł wytwarzania energii elektrycznej w pobliżu jej odbiorców i unikanie strat oraz kosztów związanych z przesyłem na dalsze odległości. W Polsce na dzień dzisiejszy udział energii elektrycznej produkowanej z wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (OZE) w ogólnym bilansie energii produkowanej w kraju daleki jest od optymalnego. Jeszcze w listopadzie 2006 roku Minister Gospodarki (Rozporządzenie z 3.11.2006) dość optymi­stycznie określił następująco poziomy zakupu energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych:

• 2007 - 5,1%
• 2008 - 7,0%
• 2009 - 8,7%
• 2010-2014 - 10,4%.

W opublikowanym w lipcu 2008 roku Raporcie stanowiącym załącznik do Obwieszczenia Ministra Gospodarki z dnia 21 kwietnia 2008 roku (Monitor Polski nr 51 z dnia 9 lipca 2008 roku) wielkości te ureal­niono w następujący sposób:

• 2007 - 3,9 %
• 2008 - 5,0 %
• 2009 - 6,2 %
• 2010-2014 - 7,5 %

Należy pamiętać, że w roku 2000 było to zaledwie 1,6%. Zaś w czasie 5. lat do 2005 roku udało się osiągnąć zaledwie 2,6%, czyli średnio po 0,2% rocznie. W praktyce w roku 2006 osiąg­nięto poziom 2,8% - planowano 3,0 %. Aktualnym dokumentem w tym zakresie jest opublikowane w Monitorze Polskim Nr 43 z 7 czerwca 2011 roku w pozycji 468 Obwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011 roku w sprawie raportu określa­jącego cele w zakresie udziału energii elektrycznej wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w krajowym zużyciu energii elektrycz­nej na lata 2010-2019.

Tabela 1. Planowany wzrost udziału energii elektrycznej wyprodukowanej z wykorzystaniem źródeł energii odnawialnej (opracowanie autorskie na podsta­wie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

Raport zawiera dane dotyczące zarówno sytuacji aktualnej jak i zamierzeń na przyszłość. Raport zakłada systematyczny wzrost udziału energii wyprodukowanej z wykorzystaniem źródeł energii odnawialnej w ogólnym bilansie energetycznym kraju od 7,53% w roku 2010 do 16,78% w roku 2019. Dynamikę założonego wzrostu ilustruje tablica 1. Warto zawarte w niej liczby porównać z danymi dotyczącymi minionych pięciu lat od roku 2005 do roku 2009.

Tabela 2. Udział energii elektrycznej z OZE w krajowym zużyciu energii elektrycznej brutto w latach 2005-2009 (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

¹⁾ Źródło – Agencja Rynku Energii S.A.

Tabela 3. Moce zainstalowane [MW] OZE w latach 2005-2009 (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

Uwaga: W tablicy nie uwzględniono mocy instalacji, w których występowało współspalanie biomasy w elektrowniach konwencjonalnych.

W tabeli 2 zestawiono ilość wyprodukowanej energii elektrycz­nej w OZE oraz jej procentowy udział w ogólnym zużyciu energii elektrycznej. Procentowy udział energii odnawialnej w bilansie krajowym za lata 2005-2009 oraz planowany wzrost w latach na­stępnych do roku 2019 przedstawia wykres na rysunku 1. Widać na nim bardzo optymistyczną ocenę możliwości wzrostu produkcji energii elektrycznej w OZE, warunkujące poprawienie sytuacji. Czas pokaże czy te założenia były realne.
Raport z 24 maja 2011 roku zawiera interesujące zestawie­nie mocy zainstalowanych w zakładach wytwarzających energię elektryczną przy wykorzystaniu OZE oraz ilość wyprodukowanej przez nie energii w latach 2005-2009, z podziałem na cha­rakter źródła energii. Dane te zestawiono w tabelach 3 oraz 4. Natomiast w tabeli 5 umieszczono planowane wartości w tym zakresie na lata 2010-2019. Z analizy wielkości umieszczonych w tabeli 5 wynika znikomy przewidywany rozwój energii pro­dukowanej przy wykorzystaniu energii słonecznej w ogniwach fotowoltaicznych.

Rys. 1. Procentowy udział energii elektrycznej wyprodukowanej w OZE w krajowym zużyciu brutto. Linią przerywaną zaznaczono część wykresu dotyczącego wartości planowanych. (szkic autora na podstawie danych opublikowanych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011 r.).

Tabela 4. Ilość energii elektrycznej wyprodukowanej w poszczególnych technologiach odnawialnych źródeł energii w latach 2005-2009 [GWh] (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

Tabela 5. Przewidywany udział w ogólnym bilansie mocy zainstalowanych oraz ilości produkowanej e (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

Tabela 6. Moce zainstalowane [MW] w OZE w latach 2005-2009 oraz planowane na lata 2010-2019 (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

 Uwaga: Wartości za lata 2005-2009 zaokrąglone do 1 MW.

W raporcie założono wprawdzie w okresie 10 lat trzykrotny wzrost mocy zainstalowanej i taki sam wzrost ilości wyprodukowanej energii elektrycznej, ale w liczbach bezwzględnych jest to wzrost z 1 MW do 3 MW. Wielkości takie w ogólnym bilansie energii pocho­dzącej z OZE można uznać za pomijalne.
W raporcie założono dynamiczny wzrost w dwu obszarach. Jest to wykorzystanie energii wiatru oraz spalania biomasy. W raporcie nie przewidziano rozwoju elektrowni wodnych, bo trudno za taki uznać wzrost mocy z 945 MW w roku 2009 do 1042 MW w roku 2019 (tablica 6). Dynamikę wzrostu w obszarach wiatru i biomasy oraz stagnację w obszarze energetyki wodnej ilustrują wykresy za­mieszczone na rysunkach 2 oraz 3.

Rys. 2. Dynamika wzrostu mocy zainstalowanej w zakładach produkujących energię elektryczną z wykorzystaniem OZE w trzech głównych obszarach: energii wiatru, spalania biomasy i energii wodnej - Liniami przerywanymi zaznaczono części wykresów dotyczące wartości planowanych (szkic autora na podstawie danych opublikowanych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011 r.).

Rys. 3. Dynamika wzrostu produkcji energii elektrycznej w zakładach wytwarzających ener­gię elektryczną z wykorzystaniem OZE w trzech głównych obszarach: energii wiatru, spalania biomasy i energii wodnej - liniami przerywanymi zaznaczono części wykresów dotyczące wartości planowanych (szkic autora na podstawie danych opublikowanych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011 r.).

Dużą rolę w realizacji rozwoju produkcji energii elek­trycznej w oparciu o kotły opalane biomasą ma do speł­nienia rolnictwo. Dlatego za pożyteczne posunięcie należy uznać powołanie w Ministerstwie Rolnictwa zespołu ds. rozwoju odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich. Zespół działa już od lipca 2011 roku. Jego zadaniem jest m.in. opracowanie modelowych rozwiązań pozwalających na wytwarzanie energii ze szczególnym uwzględnieniem biomasy. Patronat naukowy nad jego pracami ma spra­wować prezes PAN prof. Michał Kleiber. W skład zespołu weszło kilkanaście osób, są to naukowcy, przedstawiciele resortu rolnictwa oraz resortu środowiska, a także prezes Urzędu Regulacji Energetyki. Zespół ma się zająć analizą uwarunkowań rozwoju odnawialnych źródeł energii na obszarach wiejskich, opracowaniem propozycji działań ułatwiających rozwój takich inwestycji oraz promowaniem zrównoważonego rozwoju energetyki odnawialnej wyko­rzystującej głównie biomasę, ale także energię wiatru i energię słoneczną. Jednym z zadań ma być stworzenie mo­delowego rozwiązania dla gminy czy powiatu, pozwalające na samowystarczalne zaopatrzenie w energię wyłącznie w oparciu o źródła odnawialne. Sprawa energetycznego wykorzystania biomasy pochodzącej z rolnictwa była także jednym z tematów sopockiej konferencji z udziałem unijnych ministrów rolnictwa, która miała miejsce 16 lipca 2011 roku w ramach polskiej prezydencji w UNII. W Raporcie podano zestawienie procentowego udziału wykorzystania w poszczególnych latach energii elektrycznej ze źródeł odna­wialnych nie tylko w energetyce ale także w ciepłownictwie i chłodnictwie oraz transporcie (tabela 7). Jak w wielu innych przypadkach zapomniano o energii elektrycznej zużywanej na oświetlenie pomieszczeń i terenów otwartych pomimo, że w wielu przypadkach udział tej energii w ogól­nym bilansie obiektu jest znaczący.

Tabela 7. Planowane wykorzystanie energii ze źródeł odnawialnych w ciepłownictwie i chłodnictwie, elektroenergetyce oraz w transporcie (opracowanie autorskie na podstawie danych zawartych w Obwieszczeniu Ministra Gospodarki z dnia 24 maja 2011).

Optymistyczne plany zaprezentowane w wymienionym wcześniej Raporcie opierają się na funkcjonującym w Polsce od października 2005 roku systemie wsparcia produkcji energii elektrycznej wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii. Zgodnie z ustawą - Prawo energetyczne przedsiębiorstwo energetyczne zajmujące się wytwarzaniem energii elektrycznej lub jej obrotem i sprzedające energię elektryczną odbiorcom końcowym, a także inne podmioty działające w tym obszarze mają obowiązek uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii bądź uiszczenia opłaty zastępczej. Rozdzielając świadectwa pocho­dzenia energii elektrycznej wytworzonej w źródłach odnawialnych od energii fizycznej, umożliwiono obrót na giełdzie prawami majątkowymi wynikającymi z tych świadectw. Uzupełnieniem tego mechanizmu jest obowiązek zakupu przez przedsiębiorstwa energetyczne całej energii elektrycznej wytworzonej w źródłach odnawialnych, przyłączonych do sieci znajdujących się w obsza­rze ich działania. Zakup taki musi odbywać się po średniej cenie sprzedaży energii elektrycznej w poprzednim roku kalendarzowym. Dodatkowymi zachętami dla rozwoju wykorzystania odnawialnych źródeł mają być ponadto :

• obniżenie o 50% kosztów przyłączenia do sieci źródeł od­nawialnych;
• obowiązek zapewnienia przez operatora systemu elektroener­getycznego pierwszeństwa w świadczeniu usług przesyłania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych;
• zwolnienie przedsiębiorstw energetycznych wytwarzających energię elektryczną w odnawialnych źródłach energii o mocy po­niżej 5 MW z opłat za udzielenie koncesji oraz opłat związanych z uzyskaniem i rejestracją świadectw pochodzenia potwierdzających wytworzenie energii elektrycznej w źródle odnawialnym;
• zwolnienie z podatku akcyzowego energii wytworzonej w OZE.

Niezależnie wsparciem dla tworzenia źródeł wytwarzania energii elektrycznej wykorzystujących energię odnawialną jest możli­wość pozyskania środków unijnych przede wszystkim z Programu Operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko" w ramach Priorytetu IX „Infrastruktura energetyczna przyjazna środowisku i efektywność energetyczna". Ponadto unijne środki związane z rozwojem odna­wialnych źródeł energii dostępne są zarówno w ramach Programu Operacyjnego "Innowacyjna Gospodarka" jak również z Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. Wsparcie finansowe ze środków unijnych można także otrzymać w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO), za które odpowiedzialne są za­rządy poszczególnych województw. Dofinansowanie mogą uzyskać projekty związane z budową jednostek wykorzystujących wszystkie znane rodzaje energii odnawialnej.
Energetykę odnawialną wspomaga również Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ramach Programu wsparcia inwestycji w odnawialne źródła energii i obiekty wysoko-sprawnej kogeneracji. Środki na realizację tego programu po­chodzą z opłat i kar, które zgodnie z przepisami ustawy - Prawo energetyczne uiszczane są przez przedsiębiorców na wyodrębniony rachunek NFOŚiGW.
Promowanie wykorzystania biomasy jako odnawialnego źródła energii wiąże się jednak z pewnymi zagrożeniami zarówno dla środowiska - nadmierna wycinka lasów, jak i dla upraw rolnych - przeznaczenie zbyt dużego areału pod uprawy biomasy. Dobrze więc się stało, że w przyjętym przez Radę Ministrów 10 listopada 2009 r. dokumencie pn.: „Polityka energetyczna Polski do 2030 roku" przewidziano: „ochronę lasów przed nadmiernym eksploa­towaniem, w celu pozyskiwania biomasy oraz zrównoważone wyko­rzystanie obszarów rolniczych na cele OZE, w tym biopaliw, tak aby nie doprowadzić do konkurencji pomiędzy energetyką odnawialną i rolnictwem oraz zachować różnorodność biologiczną."

W danych zawartych w raporcie nie uwzględniono biomasy zu­żywanej w technologii współspalania. Tymczasem wg Mirosława Bielińskiego - prezesa zarządu ENERGI w Polsce aktualnie spalamy w tej technologii już około 4 mln ton biomasy, przy czym w dużej części jest to biomasa importowana nawet z Brazylii. Zdaniem p. Bielińskiego ten system wynaturzył się, bo miał być wsparciem dlawsi, ale niewiele z tego wyszło i staje się systemem wsparcia dla utylizacji odpadów ro­ślinnych z całego świata. Doszliśmy do takiej sytuacji, że 12+13 zł za GJ energii w węglu to jest drogo, a 35 zł za GJ w importowanej biomasie wykorzystywanej do współspalania, to niewielkie pieniądze.
(źródło: Biuletyn wnp.pl (Ireneusz Chojnacki) - 12-09-2011 13:52)

W wymienionym dokumencie z 2009 roku pamiętano również o wykorzystaniu energii wiatru przewidując stworzenie warunków ułatwiających podejmowanie decyzji inwestycyjnych dotyczących budowy farm wiatrowych na morzu. Lokalizacja elektrowni wiatro­wych na morzu rozwija się w wielu krajach. Jest to rozwiązanie pozwalające uniknąć sporów związanych z sytuowaniem wiatraków zbyt blisko siedzib ludzkich w przypadku lokowania ich na lądzie. Rozwój energetyki odnawialnej zależy w dużej mierze od potencjału polskiego przemysłu produkującego odpowiednie urządzenia. Także w tym przypadku możliwe jest wykorzystywanie funduszy euro­pejskich.
Odrębnym problemem w wykorzystaniu OZE jest przyłączanie (przede wszystkim drobnych) wytwórców energii elektrycznej do sieci. Wprawdzie w obecnym stanie prawnym operatorzy systemu elektroenergetycznego nie mają podstawy do odmowy wydania warunków przyłączenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wymogów formalnych. W przepisach zostawiono jednak furtkę w postaci następującego sformułowania: „jeżeli istnieją techniczne i ekonomiczne warunki przyłączenia do sieci i odbioru." Pozwala ono w praktyce zawsze znaleźć jakiś powód jeżeli z jakiś względów operator systemu chce się pozbyć „natręta". Niezbędne było by przy najbliższej okazji bardziej precyzyjne określenie sytuacji upo­ważniających operatora sytemu do wydania decyzji odmownej.
Po to, aby ambitne zamierzenia zawarte w raporcie oraz w in­nych dokumentach nie pozostały tylko na papierze niezbędny jest solidarny wysiłek całego społeczeństwa w tym przede wszystkim ustawodawców (wiele aktów prawnych wymaga doprecyzowania) oraz administracji (jej działania warunkują realizacje postanowień zawartych w przepisach).

Autor: Mgr inż. Janusz Strzyżewski – członek Centralnego Kolegium Sekcji Instalacji i Urządzeń Elektrycznych Stowarzyszenia Elektryków Polskich SEP
Źródło: www.energiaibudynek.pl (09/2011)
Foto: www.energiaidom.pl

KONTAKT wyślij zapytanie ofertowe

Więcej o firmie

Energia i Budynek

E-mail: m.jankowski@zae.org.pl

WWW: www.energiaibudynek.pl

Tel: (0-22) 50 54 747

Fax: (0-22) 50 54 747

Adres:

ul. Świętokrzyska 20
00-002 Warszawa

[X]

Proszę wybrać przynajmniej jedną firmę.